Rotveyler it cinsi

Rotveyler ilk baxışdan olduqca qüdrətli və qorxulu görünən bir itdir. Lakin onu daha yaxından tanıdıqda sakit xasiyyətinə və mehriban təbiətinə heyran qalacaqsınız. Bu cins əsrlər boyu mühafizəçi, gözətçi və çoban iti kimi üstün qabiliyyətləri ilə tanınıb.

Rotveyleri evdə saxlamaq üçün səbirli, qətiyyətli və xasiyyətcə güclü olmaq lazımdır. Bu cins ilk dəfə it saxlayanlar üçün uyğun deyil. Rotveyler sahibini lider kimi qəbul etməlidir. Düzgün tərbiyə olunduqda isə o, hər an sizi qorumağa hazır olan sakit və mehriban bir dosta çevriləcək.

Rotveyler cinsinin mənşəyi və tarixi

Rotveylerin tarixi Qədim Romanın moloss dogları itlərinə qədər uzanır. Eramızın I əsrində Roma legionerləri yeni əraziləri, o cümlədən Almaniyanı fəth edərək burada məskunlaşırdılar. Roma ordusu moloss itlərindən silah və ərzaq ehtiyatlarını, əsirləri qorumaq, həmçinin yük çəkmək üçün istifadə edirdi. Bu itlər eyni zamanda cəsur döyüşçü və etibarlı mühafizəçi hesab olunurdu. Zaman keçdikcə romalılar həmin torpaqları tərk etdilər, lakin itlər qaldı. Yerli itlərlə qarışan molos itləri müasir rotveyler cinsinin təməlini qoydular.

Cins öz adını Almaniyanın Rotvayl şəhərindən alıb. Bu şəhərdə rotveylerlər xüsusilə məşhur idi. Əvvəllər rotveylerlər "qəssab iti" adlanırdı. Bunun səbəbi qəssabların bu itləri mallarını qorumaq və ağır arabaları çəkmək üçün saxlaması idi. Texnologiyanın inkişafı nəticəsində yükdaşıma üsulları dəyişdi və bu itlərə tələbat azaldı. Nəticədə onların sayı da kəskin şəkildə azaldı. Rotveylerlərin yenidən məşhurlaşması isə bu itlərin qeyri-adi fədakarlığından bəhs edən bir məqalədən sonra baş verdi.

Cinsin ilk standartı və təsviri 1901-ci ildə təqdim edildi. Rəsmi tanınması isə 1910-cu ildə baş tutdu. Həmin vaxt rotveyler dördüncü qrup xidməti polis itləri sırasına daxil edilmişdi.

Rotveyler haqqında maraqlı faktlar

1. Rotveylerlərin mənşəyi Qədim Romanın çoban və mühafizəçi itlərinə gedib çıxır.
2. Rotveylerdə aqressiv davranış cins standartına görə diskvalifikasiyaedici qüsur hesab olunur.
3. Bu cins uzun müddət "Rotvayl qəssab iti" adı ilə tanınıb.
4. Qədim dövrlərdə rotveylerlərin xaltasına pul kisəsi bağlanırdı ki, onu etibarlı şəkildə qorusun.
5. Stenli Koren "İtlərin zəkasi" kitabında rotveyleri ən ağıllı it cinsləri arasında 9-cu yerə layiq görüb.
6. Rotveylerlər çox güclü itlərdir. Onların dişləmə qüvvəsi təxminən 1500 Nyuton, çənələrinin təzyiqi isə 22 atmosferə çatır.
7. 1999-cu ildə Venesuelada baş verən daşqın zamanı Orion adlı rotveyler cəmi bir gecədə 37 insanın həyatını xilas edib.
8. Dünyanın ən kök rotveyleri 95 kq çəkiyə çatdırılmış bir dişi it hesab olunur.
9. Rotveylerin mimikası olduqca zəngindir və onun ünsiyyət vasitələrinin mühüm hissəsidir.
10. Rotveylerlər həm fiziki, həm də emosional baxımdan gec yetkinləşən it cinslərindəndir.

Rotveylerin üstünlükləri və çatışmazlıqları

Rotveyler sahibi olmazdan öncə onun həm müsbət, həm də mənfi tərəflərini nəzərə almaq vacibdir.

Rotveyler itlərinin əsas üstünlükləri bunlardır: əla gözətçi və mühafizəçidir, yüksək xidməti keyfiyyətlərə malikdir, sahibinə sonsuz sevgi və sədaqət göstərir, səbəbsiz hürmür, düzgün tərbiyə olunduqda sakit xasiyyətə malik olur, orta səviyyədə aktivdir və ətrafda qarışıqlıq yaratmır, çətin baxım tələb etmir, yeni bacarıqları tez mənimsəyir.

Rotveylerin çatışmazlıqları isə bunlardır: gec inkişaf etdiyi üçün uzun müddət bala itə məxsus dəcəl davranış sərgiləyə bilər, bəslənmə xərclər yüksək olur, dominant və inadkar xasiyyətə malikdir, tək qalmağı sevmir, düzgün tərbiyə almadıqda aqressiv davranış göstərə bilər, sümük və oynaq xəstəliklərinə, eləcə də artıq çəkiyə meyilli olur.

Rotveyler bala iti necə seçilməli?

Rotveyler bala itini seçərkən aşağıdakı məqamlara diqqət yetirmək tövsiyə olunur:

• Yetişdiricinin etibarına diqqət yetirin. O, sizə itin baytarlıq pasportunu və şəcərəsi haqqında məlumat təqdim etməlidir. Həmçinin itlərin saxlanma şəraitini qiymətləndirin.
• 2–3 aylıqdan kiçik bala iti evə götürməyin. Bu dövrdə ana südü və ananın qayğısı onun inkişafı üçün son dərəcə vacibdir.
• İtin aşağıda qeyd olunan cins standartlarına uyğun olub-olmadığını yoxlayın.
• Qulaqlarda və gözlərdə axıntı və ya qurumuş qabıq hissəcikləri olmamalıdır.
• Sağlam rotveylerin tükləri parlaq və sıx olur, dərisində isə heç bir zədə müşahidə edilmir.
• Həddindən artıq arıq, iştahsız, artıq çəki və passiv davranış narahatedici əlamətlərdir. Orta köklükdə və aktiv bir heyvana üstünlük verin.
• Bütün peyvəndlərin vurulduğuna əmin olun. Eyni zamanda parazitlərə qarşı müalicənin aparılıb-aparılmadığını da dəqiqləşdirin.

Rotveylerin xasiyyəti

Rotveylerin xasiyyəti cəsur qoruyucu ilə mehriban və həssas “yoldaş it” xüsusiyyətlərini ahəngdar şəkildə birləşdirir. Bu cins sahibinə möhkəm bağlanır və onun duyğularını çox incə hiss edir. Rotveyler haqqında formalaşmış mənfi stereotiplərə baxmayaraq, ona səbəbsiz aqressiya xas deyil. Əgər belə davranış müşahidə olunursa, bu, adətən itin tərbiyəsində ciddi səhvlərə yol verildiyini göstərir. Rotveyler ehtiyatlı olmalıdır, lakin aqressiya yalnız real təhlükə yarandıqda göstərilməlidir. Buna görə də bala itin sosiallaşdırılmasına vaxtında başlamaq çox vacibdir. Bu, itin yad insanlara, yüksək səslərə və digər qıcıqlandırıcılara qarşı qeyri-adekvat reaksiya verməsinin qarşısını alır.

Rotveyler aşağıdakı hallarda təhlükəli ola bilər: qəddar rəftar nəticəsində yalnış tərbiyə və ya ailəsi ilə sahibinə qarşı real təhlükə yarandıqda. Rotveyler ailəsinə çox bağlı olsa da, onu balaca uşaqlarla nəzarətsiz qoymaq məsləhət görülmür.

Düzgün tərbiyə olunmuş rotveyler sakit və tarazlı xasiyyətə malik olur. Aktiv yaş dövrü başa çatdıqdan sonra onlar sakitləşir və rahat bir yerdə sakitcə dincəlməyə üstünlük verirlər.

Rotveyler uşaqların yanında özünü rahat hiss edir və onların oyunlarına adətən sakit yanaşır. Bununla belə, evdə kiçik uşaqlar varsa, diqqətli olmaq lazımdır. İt öz ölçüsünü və gücünü tam hiss etmədiyi üçün təsadüfən uşağı yıxa və ya sıxa bilər. Rotveyler qohum və dostların tez-tez toplandığı səs-küylü ailə mühitində özünü narahat hiss edə bilər. Bu cins sakitliyi və nizamlı həyat tərzini daha çox sevir.

Rotveyler: fiziki xüsusiyyətləri və cins standartı

Ev heyvanınızın cins standartına uyğun olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün onun fiziki xüsusiyyətlərini bilmək vacibdir.

• Bədən

Rotveyler güclü və əzələli bədən quruluşuna malikdir. Bədəni proporsionaldır. Kürəyi düz və enlidir, döş qəfəsi isə dərin və həcmli olur. Boynu qalın və güclüdür. İri quruluşuna baxmayaraq, rotveyler proporsional və çevik hərəkət etməlidir.

• Baş və kəllə

Baş iri ölçülüdür və bədənlə ahəngdar görünür. Kəllə hissəsi orta dərəcədə qabarıqdır və alından ağıza keçid aydın seçilir. Ağız hissəsi geniş və güclüdür, çənələri möhkəm, almacıq sümükləri isə yaxşı inkişaf edib. Sallanan qulaqları üçbucaq formasındadır. Üz əzələləri yaxşı inkişaf etdiyi üçün rotveyler emosiyalarını mimikası ilə aydın ifadə edə bilir. Cins üçün qayçıvari dişləmə standart hesab olunur.

• Gözlər

Gözlər orta ölçülü və badam formasındadır. Göz rəngi tünd qəhvəyidən açıq qəhvəyiyə qədər dəyişə bilər. Gözlər bir-birindən kifayət qədər aralı yerləşir və baxışa özünəinam, sakitlik və açıqlıq bəxş edir. Baxışlarında nə aqressiya, nə də qorxu hiss olunur.

• Ayaqlar

Ön və arxa ayaqlar düz, əzələli və güclüdür. Pəncələr yığcamdır, barmaqları sıx bağlı, yastıqcıqları isə möhkəmdir. Ayaqların güclü quruluşu rotveylerə qüvvə, sabitlik və inamlı hərəkət imkanı verir.

• Quyruq

Müasir cins standartına görə quyruq təbii uzunluqda saxlanılır. Sakit vəziyyətdə aşağı sallanır, hərəkət zamanı isə bel xəttini davam etdirəcək şəkildə bir qədər yuxarı qalxa bilər. Əvvəllər quyruq ikinci fəqərəyə qədər kəsilirdi, lakin hazırda bu prosedur bir çox ölkədə qadağandır.

• Qulaqlar

Qulaqlar orta ölçülü, üçbucaq formalı və sallanandır. Onlar yüksək yerləşir və yanaqlara sıx oturur. Bu yerləşmə rotveylerin başını vizual olaraq daha enli göstərir.

• Tük örtüyü

Rotveylerin ikiqat tük örtüyü var. O, üst qoruyucu tüklərdən və sıx alt tüklərdən ibarətdir. Bu cins çox güclü tük tökmür, lakin ildə iki dəfə mövsümi tüləmə baş verir. Sıx tük örtüyü iti soyuq hava şəraitindən yaxşı qoruyur.

• Rəng

Cins standartına görə yalnız bir rəng qəbul edilir: qara əsas fon üzərində aydın seçilən qırmızı-qəhvəyi ləkələr. Bu ləkələr gözlərin üstündə, ağız hissəsində, döşdə, ayaqlarda və quyruğun altında yerləşir.

Rotveylerə qulluq və baxım

Rotveylerə düzgün qulluq və uyğun saxlanma şəraiti ona rahat, xoşbəxt və sağlam həyat bəxş edir. Gəlin, bu cinsə qulluğun bütün əsas məqamlarını daha ətraflı nəzərdən keçirək.

Rotveylerin gigiyenası

Rotveylerin gigiyenası ona edilən qulluğun vacib hissəsidir. Düzgün gigiyena dəri xəstəliklərinin, qulaq və göz iltihablarının, eləcə də parazitlərlə yoluxmanın qarşısını almağa kömək edir.

Gəlin, rotveyler üçün əsas gigiyenik prosedurlara nəzər salaq.

• Rotveylerin çimdirilməsi

İti tam şəkildə ayda 2–3 dəfədən çox olmayaraq itlər üçün şampun istifadə etməklə yumaq tövsiyə olunur. Çimizdirdikdən sonra tükləri yaxşıca qurulamaq lazımdır. Əgər iti tez bir zamanda təmizləmək lazımdırsa, nəm salfetlərdən istifadə edə bilərsiniz.

• Tüklərin daranması

Rotveyleri həftədə bir dəfə daramaq kifayətdir. Tüləmə dövründə isə proseduru həftədə 2–3 dəfə etmək məsləhətdir. Bunun üçün tük toplayan/furminator və ya slicker daraq, xüsusi əlcək və təbii tüklü it darağından istifadə edə bilərsiniz.

• Qulaq və gözlərin təmizlənməsi

İt qulaq iltihabına (sallaq qulaqları səbəbindən), həmçinin göz qapağının içəri qatlanmasına meyilli ola bilər. Buna görə də bu nahiyələri mütəmadi olaraq uyğun it üçün baxım vasitələri ilə təmizləmək vacibdir. Göz və ya qulaqdan ifrazat müşahidə edilərsə, mütləq baytar həkiminə müraciət edin.

• Caynaqların kəsilməsi

İtin caynaqları uzandıqca kəsilməlidir. Bir çox rotveyler gəzinti zamanı onları təbii şəkildə yonur. Caynaqları kəsərkən böyük və möhkəm caynaqkəsəndən istifadə edin.

• Dişlərin və ağız boşluğunun təmizlənməsi

Rotveylerin çənə quruluşuna görə diş ərpi daha çox arxa dişlərdə toplanır. Buna görə də dişləri həftədə 2–3 dəfə xüsusi diş fırçası və pastası ilə təmizləmək vacibdir. Quru it yemi və Truly çərəzləri dişləri təmizləyərək diş ərpinin azalmasına dəstək olur.

• Parazitlərə qarşı mübarizə

Xarici və daxili parazitlər bir çox təhlükəli xəstəliklərin daşıyıcısıdır. Buna görə də profilaktik müalicəni laqeyd yanaşmayın. Birə, bit və gənələrə qarşı preparatlar əsasən isti mövsümdə, yazdan payıza qədər hər ay tətbiq olunur. Qurdlara qarşı profilaktik müalicə isə itlər üçün qurd əleyhinə preparatlar vasitəsilə təxminən hər 3 aydan bir aparılır.

Rotveylerin sağlamlığı və geniş yayılmış xəstəliklər

Güclü və möhkəm görünüşünə baxmayaraq, rotveyler bəzi sağlamlıq problemlərinə meyilli cinsdir. Bu problemlərə oynaq və sümük xəstəlikləri, mədə burulması riski, ürək çatışmazlığı, qulaq və göz iltihabları daxildir.

Dayaq-hərəkət sistemi xəstəliklərinin qarşısını almaq üçün itin normal çəkisini qorumaq vacibdir. Bunun üçün yüksək kalorili çərəzləri normadan artıq vermək olmaz. Baytar həkiminin tövsiyəsi ilə oynaq və sümüklərin sağlamlığını dəstəkləmək üçün Canina Canhydrox GAG vitamin əlavəsindən istifadə etmək olar. Bu əlavə sümük toxumasının bərpasına kömək edir və sümüklərin elastikliyini artırır. Mədə burulması riskini azaltmaq üçün yeməkdən dərhal sonra ağır fiziki fəaliyyətə yol vermək olmaz. Kifayət qədər hərəkət etməyən rotveyler piylənməyə meyilli olur. Bu isə diabet və ürək xəstəliklərinin inkişaf riskini artırır. Bununla belə, fiziki yüklənmələr itin sağlamlıq xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq planlaşdırılmalıdır.

Sevgi və qayğı, düzgün qulluq, balanslaşdırılmış qidalanma və baytar həkiminə vaxtında müraciət etmək dördayaqlı dostunuzun uzun və sağlam ömür sürməsinin əsas şərtləridir.

Rotveylerin bəslənməsi

Rotveylerin dözümlülüyünü və yüksək iş qabiliyyətini qorumaq üçün onun rasionuna balanslaşdırılmış və faydalı it yemi daxil edilməlidir. İri və güclü itlərin qida tələbatı kiçik cinslərdən fərqlənir. Royal Canin brendinin yemləri iri cins itlərin ehtiyaclarına tam uyğunlaşdırılıb.

Rotveyler bala itinin qidalanmasına xüsusi məsuliyyətlə yanaşmaq lazımdır. Onun böyümə dövrü üç mərhələdən ibarətdir. 2–6 aylıq dövrdə itin immun sistemi formalaşır. Bu mərhələdə onu Royal Canin Maxi Starter Mother & Babydog yemi ilə qidalandırmaq tövsiyə olunur. İkinci böyümə mərhələsində (6–18 ay) skelet tam ölçüsünə çatır. Yemin tərkibindəki patentləşdirilmiş antioksidant kompleksi bala itin orqanizmini gücləndirir. Kalsium və fosforun optimal balansı isə sümüklərin sağlam inkişafını dəstəkləyir. 2-3 yaş dövründə isə it tam olaraq fiziki və psixoloji cəhətdən formalaşır.

Yetkin rotveyler üçün Royal Canin Maxi Adult yemi uyğundur. Çəkisi xüsusilə böyük olan itlər üçün isə Royal Canin Giant Adult seriyası tövsiyə edilir. Bu yemlər moloss tipli itlərin güclü çənələri üçün hazırlanmış xüsusi qranullardan ibarətdir. Onlar yüksək zülal tərkibinə malikdir. Tərkibindəki taurin ürəyin fəaliyyətini, L-karnitin əzələləri, xondroitin və qlükozamin isə oynaqları və qağırdaqları dəstəkləyir.

Qeyd: Rotveyleri həddindən artıq bəsləməyin və gündəlik yem normasına riayət edin. Bu cins artıq çəkiyə meyillidir. Piylənmə oynaq xəstəlikləri və şəkərli diabet riskini artırır.

Rotveyler üçün tərkibində 50%-dən çox ət olan holistik yemlər də əla seçimdir. Onlar əzələ kütləsinin qorunmasına kömək edir. Grandorf brendi iri cins itlər üçün yüksək keyfiyyətli holistik yemlər təklif edir. Bu yemlər oynaq və sümüklər üçün faydalı mikroelementlərlə, həmçinin krildən əldə olunan omeqa yağ turşuları ilə zəngindir. Tərkibində yüksək keyfiyyətli və asan həzm olunan zülal mənbələrinin çox olması da onların üstünlüklərindəndir.

Əgər təbii qidalanmaya üstünlük verirsinizsə, düzgün rasionun hazırlanması üçün mütləq baytar həkiminə müraciət edin. İti insan süfrəsindən qalan yeməklərlə qidalandırmaq qətiyyən olmaz. Bu, gələcəkdə heyvanın sağlamlığında ciddi problemlərə səbəb ola bilər.

Rotveylerin təlimi və tərbiyəsi

Dominant xarakterə meyilli olan rotveylerin təlimi və tərbiyəsi xüsusi yanaşma tələb edir. Bu cins sahibinin zəif tərəflərini tez hiss edir və daim sərhədləri yoxlamağa çalışır. Sahibin qətiyyətsizliyi və pozulmağa icazə verdiyi qaydalar itin itaətsizliyinə səbəb ola bilər.

Lakin bu, tərbiyə zamanı güc tətbiq etməyi və aqressiv davranmağın tələb etmir. Əksinə, bu, tam əks nəticə verə bilər. Aqressiv sahibin yanında böyüyən rotveyler əsəbi və qəzəbini idarə edə bilməyən bir itə çevrilə bilər. Ən vacibi aydın və pozulmayacaq qaydalar müəyyən etmək, komandaların düzgün yerinə yetirilməsinə nəzarət etmək və iti mükafatlandırmaqdır. Mükafat kimi itlər üçün dadlı çərəzlər, qısa oyunlar, nəvaziş və tərifdən istifadə etmək olar. Səhvlərə isə sərt səs tonu ilə və ya oyunu dayandırmaqla reaksiya vermək kifayətdir. Rotveyler sizin narazılığınızı fiziki cəza olmadan da çox yaxşı anlayır.

Bala itin tərbiyəsinə nə qədər erkən başlasanız, bir o qədər yaxşıdır. Onu tədricən tualetinə, istirahət yerinə və gigiyenik prosedurlara alışdırın. Məşqlərin müddətini yavaş-yavaş artırın ki, bala it həddindən artıq yorulmasın.

Rotveylerin sosiallaşdırılmasına peyvənd dövründəki təcrid müddəti başa çatdıqdan sonra başlamaq lazımdır. Onu yeni məkanlara aparın. Orada yad insanlar, digər heyvanlar və müxtəlif səslərlə tanış olmasına imkan yaradın. İtin enerjisini düzgün istiqamətə yönəltmək üçün gündəlik gəzinti və fiziki məşqlər vacibdir. Onu gündə ən azı 2 saat gəzdirmək tövsiyə olunur. Bu vaxtı iki gəzintiyə bölmək daha məqsədəuyğundur. Gəzintilər üçün keyfiyyətli aksesuarlardan (qayış, xalta, sinə qayşları və s.) istifadə etmək lazımdır. Almaniyanın Flexi brendinin qayışları möhkəmliyi və erqonomik dizaynı ilə seçilir. Belə aksesuarlarla gəzinti həm təhlükəsiz, həm də rahat olur.

Hündürlükdən tullanmağa, erkən yaşda ağır yük çəkməyə və sərt asfalt üzərində uzunmüddətli qaçışlara yol verməyin. Bunlar onurğa, oynaqlar və pəncə yastıqcıqları üçün zərərli ola bilər. Rotveylerin zehni qabiliyyətlərini inkişaf etdirmək də vacibdir. Bu məqsədlə xüsusi it oyuncaqlarından istifadə edə bilərsiniz.

Rotveylerin qiyməti

Rotveyler bala itin qiymətinə təsir edən əsas amillər bunlardır:

1. Cins sinfi (pet, breed, show). Pet sinfinə aid ev heyvanları ən münasib qiymətə satılır və cins standartından kiçik kənaraçıxmalar göstərə bilər. Breed (damazlıq) sinfinə aid rotveylerlər orta qiymət kateqoriyasına daxildir və yetişdirmə üçün istifadə olunur. Onlar sağlam olur və cins standartına demək olar ki, tam uyğundur. Show sinfinə aid rotveylerlər isə ən bahalı hesab edilir. Onlar beynəlxalq sərgilər və çempionatlar üçün yetişdirilir və qüsursuz şəcərəyə malik olurlar.
2. Sənədlərin mövcudluğu. Bunlara bala itin metrikası və vurulmuş peyvəndləri təsdiqləyən baytarlıq pasportu daxildir. Sənədsiz it almaq həm sağlamlıq, həm də davranış baxımından ciddi risk yarada bilər.
3. Yetişdiricinin və ya sığınacağın nüfuzu. Yüksək səviyyəli yetişdiricilərdə və ya sığınacaqlarda qiymətlər adətən daha yüksək olur. Bunun səbəbi düzgün qulluq, keyfiyyətli qidalanma, müntəzəm baytarlıq müayinələri və zəruri diaqnostik yoxlamaların aparılmasıdır.

Bakıda rotveyler bala itin qiyməti təxminən 300–2500 AZN arasında dəyişir. Seçim edərkən itin saxlanma şəraitini, sənədlərinin olub-olmadığını, həmçinin davranışını diqqətlə qiymətləndirin. Həddindən artıq qorxaq, süst və ya halsız davranış mənfi əlamət hesab olunur.