Border kolli it cinsi haqqında məlumat

Border kolli çalışqanlığı, həyatsevərliyi və sahibinə sədaqəti ilə seçilən çoban itləri cinsidir. İlk baxışdan onun bir qədər dağınıq tüklü küçə iti görünüşü diqqəti cəlb etməyə bilər. Lakin bu cinsi daha yaxından tanıdıqca yüksək zəkasına, mənalı və diqqətli baxışına, zərifliyinə heyran qalacaqsınız. Border kolli iti ailənizin sadiq dostuna və sevimli üzvünə çevriləcək.

Border kolli itinin mənşəyi və tarixi

Border collie nisbətən gənc it cinsidir. Onun əcdadları Şimali İngiltərə və Şotlandiyanın qədim çoban itləri hesab olunur. Yerli sakinlər bu itləri sevgi ilə "kolli" adlandırırdılar. Beləliklə, Şotlandiya ilə İngiltərə sərhədində geniş yayılmış yeni çoban itləri border kolli adlandırıldı (border ingilis dilindən tərcümədə "sərhəd" deməkdir). Bu ərazinin sərt iqlim şəraiti cinsin dözümlülüyünü və xasiyyətini möhkəmləndirmişdir.

Hələ 1570-ci ildə britaniyalı həkim və alim Con Kayus "İngilis itləri haqqında" kitabında ilk dəfə İngiltərə ilə Şotlandiya sərhədində yaşayan xüsusi itlərdən bəhs etmişdir. O, bu itləri iti zəkaya malik və sürünü idarə etmək üçün özünəməxsus "çoban baxışı" üslubundan istifadə edən heyvanlar kimi təsvir etmişdir. Uzun müddət border kolli İngiltərə aristokratiyasının diqqətini cəlb etməmişdi. Hər şey 1860-cı ildə bu itlərin iştirak etdiyi ilk sərgidən sonra dəyişdi. Məhz həmin sərgidə qeyri-adi zəka sahibi olan bu itlər Kraliça Viktoriyanın diqqətini çəkdi. Bundan sonra border kolli itləri kraliçanın sarayında yaşamağa başladılar. Hətta kraliçanın Şarp adlı sevimli iti isə ölümündən sonra abidə ilə təltif olundu.

Border kollinin iş keyfiyyətlərinin ilk rəsmi təsviri və qeydiyyatı 1915-ci ildə C. Reyd tərəfindən aparılmışdır. Daha sonra 1987-ci ildə cins Beynəlxalq Kinologiya Federasiyası (FCI) tərəfindən rəsmi olaraq tanınmış və standartı təsdiq edilmişdir.

Border kolli iti haqqında maraqlı faktlar

Bəlkə də aşağıdakı faktlardan bəziləri sizi təəccübləndirəcək.

1. Psixoloq Stenli Korenin reytinqinə əsasən border kolli dünyanın ən ağıllı it cinsi hesab olunur. Qiymətləndirmə zamanı itlərin yeni komandaları 5 təkrardan az müddətdə öyrənməsi və onları ən azı 95% hallarda ilk cəhddə yerinə yetirməsi əsas götürülmüşdür.
2. ABŞ-ın Cənubi Karolina ştatında yaşayan Çeyzer adlı border kolli ən güclü yaddaşa malik canlılardan (insan istisna olmaqla) biri hesab edilir. O, rekord sayda — 1022 sözü öyrənmişdir.
3. Border kollilər emosional baxımdan gec yetkinləşirlər. Buna görə də 3 yaşına qədər bala itlərə xas davranışlar nümayiş etdirə bilərlər.
4. Bu, son dərəcə dözümlü it cinsidir. Uzun saatlar davam edən iş onlar üçün yorucu deyil, əksinə böyük zövq verir.
5. Kraliça Viktoriyanın Şarp adlı sevimli border kollisinin şərəfinə abidə ucaldılmışdır.
6. Border kollilər tüklərinin uzunluğuna görə iki növə bölünür: uzun tüklü və qısa tüklü.
7. Bu cinsin nümayəndələri agility (itin sürətini, çevikliyini və manevr qabiliyyətini nümayiş etdirdiyi idman növü) yarışlarında mükəmməl nəticələr göstərirlər.
8. Border kollinin sürünü idarəetmə üsulu unikaldır. O, yırtıcıya bənzər vəziyyət alaraq yerə yaxın əyilir və sürüdən, xüsusilə də liderdən gözünü çəkmir. Bu hipnotik baxışın təsiri altında heyvanlar ona tabe olurlar.
9. Border kolli itləri sürünü idarə edərkən vəziyyəti qiymətləndirərək müstəqil qərarlar qəbul edə bilirlər.
10. Güclü anadangəlmə çoban instinkti səbəbindən border kolli oyun zamanı insanın dabanından yüngülcə dişləyə bilər. Bununla o, sizi "sürü"yə toplamağa çalışır.

Border kollinin üstünlükləri və çatışmazlıqları

Border kolli çoxsaylı üstünlüklərə malik rahat və etibarlı it cinsidir. Onun əsas üstünlükləri bunlardır:

• müstəsna öyrənmə və təlim qabiliyyəti (hətta bəzən yeni fəndləri özü də yarada bilir)
• insanlara qarşı mehriban və sədaqətli olması
• yüksək iş qabiliyyətinin güclü daxili motivasiya ilə birləşməsi
• möhkəm sağlamlıq və uzun ömür
• aktiv həyat tərzi sürən insanlar üçün ideal yoldaş olması.

Lakin border kollinin bəzi çatışmazlıqları da var:

• yüksək fiziki (tam dəyərli məşqlər) və zehni aktivliyə ehtiyac duyur.
• sahibindən uzun müddət ayrı qalmağa çətin dözür.
• emosional baxımdan gec yetkinləşdiyi üçün nadinclik edə bilər
• ağıllı olduğu üçün bəzən hiyləgərlik və manipulyasiya etməyə meyilli olur
• həmçinin mənzildə saxlanılması üçün çox da uyğun deyil.

Border kolli balası necə seçilməli

Border kolli balası seçərkən aşağıdakı məqamlara diqqət yetirin:

• Yetişdiricinin etibarlılığı. O sizə itin baytarlıq pasportunu və şəcərəsi barədə məlumatlar təqdim etməlidir.
• İtlərin saxlanılma şəraiti. Pis şəraitdə böyüyən balalarda ağır parazitoz riski daha yüksək olur.
• 2–3 aylıqdan kiçik balaya sahiblənməyin. Bu yaşda bala hələ də anasından asılıdır.
• Aşağı abzasda qeyd olunan cins standartlarına uyğunluğunu qiymətləndirin.
• Gözlər və qulaqlar təmiz olmalı, ifrazat və qabıqlanma olmamalıdır.
• Sağlam itin tük örtüyü sıx və ipək kimi yumşaq olur, dərisində zədə olmur.
• Həddindən artıq arıqlıq, iştahsızlıq, narahatlıq, aqressiya və ya həddindən artıq passivlik sağlamlıq problemlərinin əlaməti ola bilər.
• Bütün peyvəndlərin vurulduğuna əmin olun. Həmçinin parazitlərə qarşı müalicənin aparılıb-aparılmadığını dəqiqləşdirin.

Border kolli xasiyyəti

Border kolli mehriban və ünsiyyətcil xasiyyətə malikdir. Bu it ailə üzvləri arasından özü üçün bir sahib seçir və ona böyük sədaqətlə bağlanır. Uşaqlarla oynamağı çox sevir. Bəzən oyun zamanı ayaqları yüngülcə dişləyə bilər. Bu davranış onun çoban keçmişi ilə bağlıdır. Beləliklə, it sanki "sürünü" idarə etməyə çalışır. Border kolli çox ixtiraçı və hesablı cinsdir. Məsələn, bəzi fəndləri özü düşünə və ya xoşuna gəlməyən tapşırıqları qəsdən səhv yerinə yetirə bilər. Hətta bəzən qaçış planı da hazırlaya bilir. Border kollilər əla "psixoloq" hesab olunur. Onlar sahibinin əhvalını incə şəkildə hiss edir, hər baxışını və hərəkətini diqqətlə izləyirlər.

Bu cinsin yüksək enerjisi onu aktiv həyat tərzi keçirən insanlar üçün ideal yoldaşa çevirir. Səhər qaçışları, velosiped sürmək və digər aktiv məşğuliyyətlərdə sizə məmnuniyyətlə qoşulacaq. Border collie iştirak etdiyi hər bir fəaliyyətdən mənəvi zövq alır.

Vacib: Border kolli kifayət qədər fiziki və zehni fəaliyyət göstərməzsə, itaətsiz və idarə olunması çətin bir itə çevrilə bilər.

Border kolli: fiziki xüsusiyyətləri və cins standartı

Ev heyvanınızın cins standartına uyğun olub-olmadığını qiymətləndirmək üçün onun əsas fiziki xüsusiyyətlərini bilmək vacibdir.

• Bədən

Border kollinin bədəni güclü, bir qədər uzunsov, lakin eyni zamanda yığcam quruluşa malikdir. Bədən quruluşunun harmoniyası ona çevik və zərif hərəkətlər etməyə imkan verir. Atletik bədən quruluşu sayəsində yüksək fiziki dözümlülüyə malikdir.

• Baş və kəllə

Baş bədənə proporsionaldır. Kəllə bir qədər enlidir və aydın ifadə olunan alın keçidi (stop) ilə seçilir. Burun hissəsi orta uzunluqdadır və rəngindən asılı olaraq qara və ya qəhvəyi buruna doğru tədricən daralır. Çənələr güclüdür və düzgün qayçıvari dişləməyə malikdir.

• Gözlər

Gözlər orta ölçülü, oval formalı və bir-birindən kifayət qədər aralı yerləşir. Border kollinin baxışı çox ifadəli və diqqətlidir. Gözlərin rəngi əksər hallarda qəhvəyi olur. Merl rəngli itlərdə isə mavi gözlərə və ya heteroxromiyaya (müxtəlif rəngli gözlərə) icazə verilir.

• Ayaqlar

Ayaqlar əzələli və çox hərəkətlidir. Bu xüsusiyyət itə sürətlə hərəkət etməyə və istiqaməti asanlıqla dəyişməyə imkan verir. Ön ayaqlar düz və bir-birinə paraleldir. Bu isə hərəkət zamanı sabitlik və rahatlıq təmin edir. Ayaqlar uzunmüddətli və ağır fiziki yüklənmələr üçün uyğunlaşmışdır.

• Quyruq

Quyruq orta uzunluqda, qılınc formasında və aşağıda yerləşir. O, daban oynağına qədər uzanır və uc hissəsində yüngül əyriliyə malikdir. Hərəkət zamanı quyruq bir qədər yuxarı qalxa bilər, lakin belin üzərinə qatlanmır. Quyruq itin hərəkət zamanı tarazlığını qorumasına kömək edir.

• Qulaqlar

Qulaqlar orta ölçülü və geniş yerləşmişdir. Onlar tam dik, yarımdik və ya qığırdaq hissəsindən yüngül qalxmış formada ola bilər. Qulaqlar səslərə çox həssas reaksiya verir və itin ətraf mühitdə daha yaxşı istiqamətlənməsinə kömək edir.

• Tük

Cins standartına görə border kollinin iki növ tük örtüyü olur: uzun tüklü və qısa tüklü. Uzun tüklü nümayəndələrdə sinə, quyruq və ayaqlarda tüklər daha gur olur. Tük örtüyü su keçirməyən xüsusiyyətə malikdir və qalın alt tüklə təmin olunub. Bu xüsusiyyət onların tarixi vətəninin sərt iqlimində yaşaması üçün formalaşmışdır.

• Rəng

Cins standartı border kollinin tük rəngini ciddi şəkildə məhdudlaşdırmır. Bununla belə, ən məşhur rənglərdən biri qara-ağ rəngdir. Bu rəng ağız hissəsində "maska" effekti yaradır. Bundan başqa, şokolad-ağ, mavi, mavi merl, qırmızı, qırmızı merl, üçrəngli, yasəməni və digər rənglərə də rast gəlinir. Rəngdə ağ rəngin üstünlük təşkil etməsi arzuolunan hesab edilmir.

Border kollinin qiymətləndirilməsində əsas meyarlar onun iş qabiliyyəti və düzgün eksteryerdir (zahiri görünüş).

Border kolliyə qulluq və saxlanılması

Düzgün qulluq və saxlanılma itinizin rahat, xoşbəxt və sağlam həyat sürməsini təmin edir. Border kolliyə qulluğun əsas məqamlarını daha ətraflı nəzərdən keçirək.

Border kolli yemlənməsi

Border kolli aktiv və atletik quruluşlu itdir. Buna görə də onun enerjili həyat tərzini dəstəkləmək üçün yüksək keyfiyyətli it yemi seçmək vacibdir. Ən uyğun seçim yüksək heyvani zülal tərkibli super premium və ya holistik sinif yemlərdir. Məsələn, Acana brendinin yemləri bu məqsəd üçün yaxşı seçimdir.

Heyvani zülallar orqanizmin əsas tikinti materialıdır. Onlar itin enerjisini və əzələ kütləsini qorumağa kömək edir. Border kollinin gündəlik rasionunda zülalın payı ən azı 25–30% olmalıdır. Royal Canin brendinin məhsul çeşidində orta ölçülü it cinsləri üçün nəzərdə tutulmuş yemlər də mövcuddur. Bu yemlər zülal, yağ və lif balansını qoruyaraq itin aktiv həyat tərzini dəstəkləyir.

Bala it yemində yağ və zülalın miqdarı daha yüksək olmalıdır. Bu maddələr orqanizmin vacib sistemlərinin sağlam inkişafı üçün lazımdır. Bala itlər üçün yem immuniteti gücləndirən vitaminlərlə zəngin olmalıdır. Bundan əlavə, bağırsaq mikroflorasının düzgün formalaşması üçün bitki mənşəli prebiyotiklərin olması da vacibdir.

Border kollinin təlimi və tərbiyəsi

Border kollinin təlimi və tərbiyəsi onun saxlanılmasının ən vacib tərəflərindən biridir. Düzgün tərbiyə, sosiallaşma və kifayət qədər fiziki fəaliyyət olmadıqda bu cins idarəolunmaz davranışlar nümayiş etdirə bilər. Border kolli ilə gəzintilər gündəlik rejiminizin ayrılmaz hissəsinə çevrilməlidir. İti gündə ən azı 2 dəfə gəzdirmək tövsiyə olunur. İdeal halda hər gəzinti 1,5–2 saat davam etməlidir. Bundan əlavə, agility məşqləri üçün uyğun meydança tapmaq da faydalı olar.

Border collie özü qədər enerjili sahibə ehtiyac duyur. O, yürüşlərdə, velosiped sürərkən və digər aktiv məşğuliyyətlərdə sizə böyük həvəslə yoldaşlıq edəcək. Bu cinsin yüksək enerjisi kiçik mənzildə yaşamağı çətinləşdirə bilər. Border kolli geniş sahəni sevir və həyətli həyət evində özünü daha rahat hiss edir. Bununla belə, gündəlik məşq və uzun gəzintilər üçün kifayət qədər vaxt ayırırsınızsa, o, mənzildə də rahat yaşaya bilər.

Border kolli ilə oynamaq üçün uyğun it oyuncaqları seçmək tövsiyə olunur. Dartma kəndirləri, xüsusi toplar, intellektual oyuncaqlar və digər variantlar bu cins üçün əla seçimdir. Son illərdə xüsusilə çoban itləri üçün nəzərdə tutulmuş treybbol topları populyarlaşıb. Bu oyunda itlər fitbola bənzər iri topları xüsusi qapılara sürərək "sürü"nü idarə etmə bacarığını nümayiş etdirirlər.

Balanın təliminə 2–3 aylıq yaşdan başlamaq lazımdır. İlk növbədə "Olmaz", "Otur", "Yanıma gəl" və digər əsas komandalar öyrədilməlidir. Bu komandalar həm balanın, həm də ətrafdakı insanların təhlükəsizliyi üçün vacibdir.

Sosiallaşma da böyük əhəmiyyət daşıyır. Border kollilər yad insanları "otarmağa" çalışaraq onların ayaqlarını yüngül dişləyə bilərlər. Buna görə də bu davranış vaxtında nəzarət altına alınmalıdır.

Təlim zamanı mütləq pozitiv möhkəmləndirmə metodundan istifadə edin. İti tərifləyin və it üçün dadlı çərəzlərlə həvəsləndirin. Lakin onu həddindən artıq yeməklə mükafatlandırmaq olmaz. Border kolli onsuz da fəaliyyət göstərməyə yüksək motivasiyaya malikdir. Əgər itin fəaliyyət ehtiyacları ödənilməzsə, dağıdıcı davranışlar və aqressiya göstərə bilər. Enerjisini lazımi şəkildə sərf edə bilməməsi həm də onda stres yarada bilər.

Border kollinin gigiyenası

Border kollinin gigiyenası onun gözəl xarici görünüşünü qorumağa və dəri, göz, qulaq kimi orqanların xəstəliklərinin qarşısını almağa kömək edir.

Border kolli iti üçün əsas gigiyenik prosedurlar bunlardır:

• Çimdirmə

Border kollinin gur tük örtüyü təxminən hər 3 aydan bir it şampunu ilə yuyulmalıdır. Çimizdirmədən sonra tüklərin tam qurudulması vacibdir. Əgər iti tez bir zamanda təmizləmək lazımdırsa, Beeztees Earth Rated nəm salfetlərindən istifadə edə bilərsiniz.

• Tüklərin daranması

Border kollinin tükünə qulluq üçün bu it daraqlarından istifadə etmək tövsiyə olunur: xırda dolaşıqları açmaq üçün iri dişli daraq, tökülmüş alt tükləri toplamaq üçün sliker və ya xüsusi əlcək, həmçinin tüklərə parlaqlıq verən fırça. Normal dövrdə iti həftədə bir dəfə daramaq kifayətdir. Tük tökülməsi mövsümündə isə bir gündən bir etmək məsləhətdir.

• Qulaqların və gözlərin təmizlənməsi

Border kollinin yarımdik qulaqları qulaq daxilində nəm mühit yaradır. Bu isə bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Buna görə qulaqları həftədə bir dəfə yoxlamaq və xüsusi losyon vasitəsilə təmizləmək lazımdır.

Gözlər bu cinsin həssas tərəflərdən biridir. Border kollidə göz anomaliyası (CEA -Collie Eye Anomaly), göz qapağının içəri qatlanması və əlavə kirpik sırası kimi problemlərə meyillilik müşahidə oluna bilər. Gözləri mütəmadi olaraq çirkdən təmizləmək üçün itlər üçün qulluq vasitələrindən istifadə etmək faydalıdır. Göz və ya qulaqdan ifrazat müşahidə olunarsa, mütləq baytara müraciət edilməlidir.

• Caynaqların kəsilməsi

Border kollinin aktiv həyat tərzi caynaqların açıq havada təbii şəkildə yonulmasına kömək edir. Buna baxmayaraq, təxminən hər 3–4 həftədən bir caynaqları yoxlamaq lazımdır. İt yeriyərkən döşəmədə dırnaqlarının səsi eşidilirsə, onları kəsməyin vaxtı çatıb. Bunun üçün keyfiyyətli caynaq qayçılarından istifadə edin. Sekator tipli modellər ən uğurlu seçimlərdən biridir.

• Dişlərin və ağız boşluğunun təmizlənməsi

Ağız boşluğunun düzgün gigiyenası diş ərpi, diş daşı və diş əti iltihabının qarşısını almağa kömək edir. Dişləri həftədə təxminən 3 dəfə heyvanlar üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi pasta və ya gellərlə təmizləmək lazımdır. İtlər üçün quru yem və itlərin ağız boşluğunun baxımı üçün çərəzlər diş minasının üzərindəki ərpi təmizləməyə də kömək edir.

• Parazitlərə qarşı mübarizə

Bit, birə, gənə və helmintlərə qarşı profilaktika itin sağlamlığı üçün vacibdir. Bit, birə və gənələrə qarşı preparatlar onların ən aktiv olduğu yaz-payız mövsümündə hər ay tətbiq edilməlidir. Qurdlara qarşı mübarizə üçün isə baytarlıq aptekində təqdim olunan xüsusi it üçün qurd dərmanı istifadə olunur.

Border kollinin sağlamlığı və geniş yayılmış xəstəlikləri

Atletik və dözümlü border collie ümumilikdə sağlam it cinslərindən hesab olunur. Düzgün qulluq göstərildikdə 18–20 ilə qədər yaşaya bilirlər. Bununla belə, orta ömür uzunluğu adətən 13–15 il təşkil edir.

Digər it cinsləri kimi, border kollidə də bəzi irsi xəstəliklərə meyillilik müşahidə oluna bilər. Bunlara göz anomaliyası CEA (Collie Eye Anomaly), bəzi dərman preparatlarına həssaslıq, epilepsiya, İmerslund sindromu və digər patologiyalar daxildir.

Bu cinsin yüksək fiziki aktivliyi dayaq-hərəkət aparatına böyük yük salır. Buna görə də balanslaşdırılmış mineral kompleksi və xondroprotektorlarla zəngin it yemləri seçmək vacibdir. Əgər gündəlik qidalanma kifayət qədər balanslı deyilsə, Canina Canhydrox GAG kimi sümük və oynaqlar üçün nəzərdə tutulmuş əlavələrdən istifadə etmək olar.

Sevgi və qayğı, düzgün qulluq, eləcə də baytara vaxtında müraciət etmək quyruqlu dostunuzun uzun və sağlam ömür sürməsinin əsas şərtləridir.

Border kolli qiyməti

Border kolli balasının qiymətinə bir neçə amil təsir göstərir:

1. Sinfi (pet, brid və ya şou). Pet sinfinə aid balalarda standartdan kiçik kənarlaşmalar ola bilər. Lakin bu, onun gözəl ailə dostu olmasına mane olmur. Brid sinfi damazlıq üçün nəzərdə tutulur və cins standartına demək olar ki, tam uyğundur. Şou sinfinə aid balalar isə sərgilər və beynəlxalq yarışlar üçün yetişdirilir. Mükəmməl şəcərəyə malik olduqları üçün ən bahalı hesab olunurlar.
2. Sənədlər. Bala itin metrikası, peyvəndləri əks etdirən baytarlıq pasportu və digər sənədlərinin olması vacibdir. Sənədsiz bala almaq həm sağlamlıq, həm də davranış baxımından ciddi risklər yarada bilər.
3. Yetişdiricinin nüfuzu. Etibarlı yetişdiricilər və ya pitomniklər daha yüksək qiymət təklif etsələr də, onlar adətən saxlanma şəraiti, gigiyena, peyvəndlər, parazitlərə qarşı profilaktika, düzgün qidalanma, sosiallaşma və baytarlıq nəzarətinə ciddi riayət edirlər.

Bakıda border kolli balasının qiyməti adətən 500–3400 AZN arasında dəyişir. Seçim edərkən balaların saxlanma şəraitini, sənədlərinin olmasını, həmçinin davranışını diqqətlə qiymətləndirin. Həddindən artıq qorxaqlıq, süstlük və ya laqeydlik sağlamlıq və ya davranış problemlərinin əlaməti ola bilər.